مدیریت پروژه 1 میلیمتری دوپون در ساخت پلی اکریل اصفهان!
درس آموختهای از نحوه نظارت بر پیمانکاران در پروژههای EPC
طی سالهای گذشته افتخار این را داشتیم تا با تعدادی از سازمانهای دولتی و خصوصی به عنوان مشاور و مجری طرحهای مدیریت دانش پروژه همکاری داشته باشیم. اکثر پروژههایی هم که طرحهای مدیریت دانش برای آنها پیادهسازی میشد، پروژههایEPC یا همان مهندسی[1]، تأمین کالا [2]و ساخت و اجرا[3] بودند. پروژه EPC نام دیگری است که معادل پروژه کلید در دست[4] در نظر گرفته میشود. در چنین پروژههایی تمام فعالیتهای لازم برای اجرای پروژه از مرحله طراحی و مهندسی تا تدارکات کالا و ساخت نهایی بر عهده یک پیمانکار گذاشته میشود. بدیهی است که آن یک پیمانکار برای اجرای تعهدات خود، از شبکه پیمانکاران خود برای سفارش طراحی، ساخت تجهیزات، خرید قطعات و اجرا کمک خواهد گرفت. در این مطلب در نظر دارم تا درسآموختهای از نحوه نظارت بر پیمانکاران در پروژههای EPC را بازگو کنم.
موضوعات تکراری جلسات مرور پس از اقدام!
یکی از مواردی که در استخراج عناوین دروس آموخته مدیران و کارشناسان پروژه در سِمَت کارفرما و همچنین در سِمَت پیمانکار اصلی، از طریق “جلسات مرور پس از اقدام[5]” به آنها برخورد کردهایم، معضلاتی ناشی از عدم نظارت کافی بر پیمانکار بوده است؛ هم نظارت بر خود پیمانکار و هم نظارت بر شبکه پیمانکارانی (سازندگان، تامینکنندگان و غیره) که با پیمانکار اصلی همکاری میکنند. بارها در پروژههایی که مدیریت دانش آن را به ما سپرده بودند، مشاهده میکردیم که دغدغه دانشکاران از جنس موضوعات زیر است:
- تجهیز خریداری شده مطابق مشخصات فنی نبوده است.
- آلیاژ استفاده شده در تجهیز ساخته شده کیفیت لازم را نداشت.
- دو تجهیز که توسط دو شرکت ساخته شده است و به صورت سری (پشت سر هم) باید در اجرا استفاده شود، با هم همخوانی نداشتند.
- زمان ارسال تجهیز چون زودتر از موعد بود و در محل سایت انبار موجود نبود، باعث شد زیر آفتاب بماند و آسیب ببیند
- به دلیل دیر رسیدن تجهیز، کل پروژه متوقف شد و دچار زیان مالی شدیم.
- و صدها موضوع مشابه دیگر
چیزی که در بین این موضوعات مشترک است، ضعف سیستم نظارت[6] است، چه نظارت کارفرما بر پیمانکار اصلی و چه نظارت پیمانکار اصلی بر پیمانکاران خودش شامل پیمانکاران دست دوم، سازندگان، تامینکنندگان و غیره. این مبحث به حدی مهم و کلیدی است که به جرات میتوانم بگویم درصد قابل توجهی از مشکلات و معضلات پروژهها که بعد از اتمام پروژه به عنوان دروس آموخته ثبت میشوند؛ با رعایت درست همین کار، به حداقل ممکن میرسد.
تجربهای از سیستم نظارت در شرکت دوپون
در حال مطالعه کتاب «110 سال پیدایش و گسترش گروه صنعتی بهشهر» بودم که به خاطرهای از آقای اکبر لاجوردیان در زمان ساخت کارخانجات پلی اکریل اصفهان برخوردم. ساخت این کارخانجات که در دهه 50 شمسی و در قالب قرارداد کلید در دست به شرکت دوپون آمریکا واگذار شده بود، به حدی موفقت آمیز بود که زودتر از برنامه زمانبندی، کار ساخت آن به پایان رسید. یکی از مواردی که این شرکت در مدیریت پروژه به طرز فوق العاده حرفهای انجام میداد، نظارت بر پیمانکاران و سازندگان بود؛ به عبارتی می توان نام آن را مدیریت پروژه 1 میلیمتری دوپون در ساخت پلی اکریل اصفهان گذاشت. ادامه موضوع را زبان آقای اکبر لاجوردیان بخوانیم:
“برای خرید ساختمانهای فولادی کارخانه، چون در خود گروه صنعتی بهشهر شرکت سوله را داشتیم، پیشنهاد کردیم که ساختمانهای فولادی را ما در ایران بسازیم که آن ها هم استقبال کردند. اما گفتند انتظار دارند که طرح آنها را با حداکثر یک میلیمتر کم یا زیاد برای هر طبقه به آنها تحویل بدهیم. یعنی ساختمان 9 طبقه با نقشهای که آنها میدهند حداکثر ۹ میلی متر تا یک سانتی متر اختلاف داشته باشد. من این پیشنهاد را به احمد آقا منتقل کردم. احمد آقا گفت: «هرگز چنین استانداردی در ایران قابل انجام نیست. چرا آنها میخواهند این طور دقیق باشد؟»
من این سئوال را با آنها مطرح کردم. گفتند: «دلیل ما این است که تمام این کارخانه پیش ساخته است، یعنی تمام لوله کشی این کارخانه که بیش از ۴۰ مایل یا تقریبا ۷۰ کیلومتر است، طبق نقشههایی که در هوستون تهیه خواهد شد، در کارگاه اصفهان گذارده شده و جوش داده خواهد شد. متخصص دوپون میگفت که اگر یک میلیمتر اضافه باشد، به این معنی است که در طبقه نهم باید بین دو لوله را یک سانتیمتر جوش بدهیم. اگر دو میلیمتر اضافه باشد باید دو سانت جوش بدهیم. چنین کاری از لحاظ فنی غیر قبول است.»
این پیشنهاد برای شرکت سوله قابل قبول نبود. ما ساختمان فولادی آنجا را به مناقصهای بین المللی گذاشتیم و یک شرکت ژاپنی به قیمت آن روز از قرار کیلویی ۵۲ سنت، یعنی کیلویی ۳۶ ریال برنده شد. دو نفر از قسمت دوپون به ژاپن رفتند که در تمام مدت ساخت نظارت کنند که ساختمان طبق نقشه دوپون ساخته بشود که وقتی به ایران میآید مشکلی وجود نداشته باشد. ما با دوپون صحبت کردیم و گفتیم شما که: با 7000 سازنده مختلف تماس دارید چطور میتوانید ضمانت بکنید که همه ماشینآلات بدون عیب و به موقع خواهند رسید؟
گفتند این بخشی از کار آنها است و مهندسان شرکت سه بار از کارخانههایی که این ماشینآلات را میسازند، بازرسی میکنند. بار اول موقع خرید مواد اولیه برای این که مطمئن شوند آلیاژ فلزاتی که آنها میخرند مطابق استاندارد دوپون است، بار دوم در وسط کار و بار سوم قبل از حمل به ایران. یعنی ماشین ساخته شده در حضور نماینده دوپون در محل سوار و امتحان میشود. اگر نماینده دوپون این امتحان را قبول کرد، آنها اجازه حمل آن را میدهند. اما اگر مشکلی در کار ماشین بود باید مشکل در محل کار حل و پس از آن ماشین به ایران حمل شود. کل مخارج مسافرت و حقوق متخصصان دوپان برای این امتحانات حدود یک درصد خرید ماشینآلات میشد.”
با دگری تجربه بردن به کار!
ضعف سیستم نظارت در شرکتهای کارفرمایی و پیمانکاری کشور ما به صورت یک اپیدمی در آمده است که متاسفانه در همه حوزهها اعم از نفت، گاز، پتروشیمی، صنایع فلزی و معدنی، حوزه کشاورزی و آبیاری و تعداد زیادی از صنایع دیگر که از نزدیک در خدمت آنها بودیم، مشهود و مبرهن است! سعدی قرنها پیش فرمود:
مرد خردمند هنر پیشه را
عمر دو بایست در این روزگار
تا به یکی تجربه اندوختن
با دگری تجربه بردن به کار!
گویی سازمانهای مذکور باید گریزی به شعر سعدی بزنند و اهمیت بهرهگیری از تجارب شرکتهای موفق و پیشرو حوزه خودشان را، به خود یادآوری کنند تا بتوانند زمان، هزینه و کیفیت پروژههای خود را بهینه کنند. مدیریت دانش و اشتراک دانش در سطح بینالمللی سالهاست که بین شرکتهای مطرح فعال در حوزه پیمانکاری در حال انجام است و شاید وقت آن رسیده باشد که شرکتهای ایرانی هم به طریقی به این شبکه دانشی از طرق مختلف بپیوندند.
منبع
کتاب «110 سال پیدایش و گسترش گروه صنعتی بهشهر» ؛ آقای اکبر لاجوردیان، 1397
پانوشت
[1] Engineering
[2] Procurement
[3] Construction
[4] Turnkey
[5] AAR
[6] گاهی این مسئولیت توسط شرکتها به شرکت ثالثی واگذار میشود که به آن نظارت شخص ثالث یا Third Party Assurance میگویند.
