تصور کنید: یک روز کاری معمولی است و شما وارد باتجربهترین بخش سازمان خود میشوید. شاید مهندسی باشد، شاید مالی، شاید زنجیره تأمین و یک واحد دیگر. افراد مطمئن هستند که دقیقاً میدانند همه چیز چگونه کار میکند. کارمندان قدیمی میتوانند مشکلات را حل کنند، دیگران را راهنمایی کنند و به یاد بیاورند که چرا تصمیمات خاصی دههها پیش گرفته شده است. هرچه باشد، آنها راز شرکت شما را میدانند.
حالا تصور کنید نیمی از آنها برای آخرین بار بیسروصدا از سیستم خارج میشوند. نه خداحافظی باشکوهی، نه جملهی «اینطوری آن مشکل غیرممکن را در سال ۲۰۰۷ حل کردم!» و نه انتقال درسهایی که طی دههها آزمون و خطا آموخته شدهاند. شما و تیمتان ناگهان با انبوهی از سوالات و نه تقریباً پاسخهای کافی روبرو میشوید.
به بازنشستگی بزرگ خوش آمدید: یک سناریوی نه چندان فرضی که همین حالا هم در حال وقوع است. طبق نظرسنجی اخیر APQC، بیش از نیمی از کارکنان خط مقدم بالای ۵۵ سال قصد دارند ظرف پنج سال آینده بازنشسته شوند. این یعنی روزانه ۱۱۰۰۰ آمریکایی ۶۵ ساله میشوند. اگر نگران از دست دادن دانش حیاتی خود نیستید، شاید باید باشید.
ما میدانیم که این موضوع یک بحران است؛ اما آیا به اندازه کافی تلاش میکنیم؟
در حالی که تقریباً همه موافقند که از دست دادن دانش مسئلهی بزرگی است، تنها ۸٪ از سازمانها به طور مداوم تخصصهای در حال خروج خود را جذب میکنند. اکثر ما به روشهای کلاسیک مانند مربیگری، مستندسازی یا شاید یک ناهار خداحافظی متکی هستیم.
با توجه به اینکه انتظار میرود ۵۱ درصد از نیروی کار در پنج سال آینده بازنشسته شوند یا سازمان را ترک کنند، رهبری زنگ خطر را به صدا درآورده است. اما شکاف بزرگی بین نگرانی و اقدام هنوز وجود دارد. چرا؟ کمبود زمان، کمبود منابع و اولویت سازمانی در صدر فهرست قرار دارند. در کنار این جملهی همیشه محبوب که «فرهنگ ما از آن پشتیبانی نمیکند».
رایجترین چالشها در جذب دانش از متخصصان بازنشسته شامل موارد ذیل است:
چرا هوش مصنوعی به خِرد مدیریت دانش نیاز دارد (و برعکس)؟
در حالی که سازمانها برای حفظ دههها تخصص خود تلاش میکنند، وسوسه میشوند که به دنبال یک راهحل سریع باشند. هوش مصنوعی با ابزار جدید و درخشانی که همه در مورد آن صحبت میکنند، وارد میشود. اما قبل از ارائه راهکار، لازم است به یاد داشته باشیم که حتی هوشمندترین فناوریها نیز برای ساخت و ساز به پایهای از تخصص انسانی نیاز دارند.
وقتی صحبت از حفظ خرد سازمانی میشود، مدیریت دانش سنتی و انتقال دانش به شیوهی قدیمی هنوز ستون فقرات هر استراتژی موفقی هستند. برنامههای مربیگری، مصاحبهها، درسهای آموختهشده و انجمنهای تخصصی، همگی روشهای امتحانشده و درستی برای ثبت دانش متخصصان شما قبل از رفتن به سمت غروب آفتاب بازنشستگی هستند.
اما هوش مصنوعی میتواند این تلاشها را تسهیل کند. سازمانها میتوانند به جای تکیه صرف بر فرآیندهای دستی، از هوش مصنوعی برای خودکارسازی و مقیاسبندی جمعآوری دانش استفاده کنند. ابزارهای هوش مصنوعی را تصور کنید که میتوانند مکالمات متخصصان را مستندسازی کنند، دههها تجربه را در داراییهای کوچک خلاصه کنند و تمام آن دانش را فوراً برای نسل بعدی در دسترس قرار دهند. شایان ذکر است، انتقال دانش کاری نیست که ما دو هفته قبل از بازنشستگی کسی انجام دهیم. این موضوع، یک فرآیند مداوم است.
باید توجه داشت دفترچه راهنمای مدیریت دانش خود را دور نیندازید. مؤثرترین سازمانها، رویکردهای بنیادی و اثباتشده مدیریت دانش را با ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی ترکیب میکنند. انتقال دانش تخصص بین افراد، کارگاههای درسهای آموختهشده، مستندسازی و مصاحبههای ساختاریافته همچنان برای ثبت دانش عمیق و ضمنی که متخصصان شما را بسیار ارزشمند میکند، ضروری هستند. هوش مصنوعی به سادگی به شما کمک میکند تا این کار را سریعتر، هوشمندانهتر و در مقیاس وسیعتر انجام دهید. بنابراین، قبل از شروع کار با هوش مصنوعی، مطمئن شوید که پایه و اساس مدیریت دانش شما در جای خود قرار دارد.
چگونه تهدیدها را به فرصت تبدیل کنیم؟
پس یک سازمان آیندهنگر چه کاری باید انجام دهد؟ در اینجا چند نکته مستقیماً از تحقیقات استخراج شده است:
- یک استراتژی دانش تدوین کنید که ریسک بازنشستگی را در نظر بگیرد. با واحد منابع انسانی و آموزش و توسعه همکاری کنید تا شکافهای دانش را قبل از اینکه بر عملیات تأثیر بگذارند، به طور پیشگیرانه شناسایی و برطرف نمایید.
- هوش مصنوعی را با برنامهریزی دقیق ادغام کنید. اطمینان حاصل نمایید که حاکمیت قوی و مدیریت محتوای مؤثر برای هدایت پذیرش هوش مصنوعی و حفظ کیفیت و قابلیت اطمینان دانش سازمانی وجود دارد.
- از طریق ارتقای مهارتها و مدیریت تغییر، از کارمندان حمایت کنید. در آموزش و ابتکارات مدیریت تغییر سرمایهگذاری نمایید تا به کارکنان کمک کنید با فناوریهای جدید و فرآیندهای در حال تحول سازگار شوند.
- تأثیر ابتکارات مدیریت دانش را اندازهگیری نمایید. معیارهای کلیدی مانند نرخ پذیرش، بهبود کارایی و نتایج کسبوکار را پیگیری کنید تا ارزش را نشان داده و از پیشرفتهای مداوم مطلع شوید.
منتظر نمانید تا آخرین متخصصان از سازمان خارج شوند!!
بازنشستگی بزرگ فقط یک تغییر جمعیتی نیست، بلکه یک زنگ خطر است. هریک ماه تأخیر به معنای از دست رفتن دانش حیاتی بیشتر برای همیشه است. اما با ترکیب مناسب شیوههای مدیریت دانش و ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی، میتوانید این بحران را به بزرگترین مزیت استراتژیک سازمان خود تبدیل کنید.
How KM and AI Can Save Your Organization from the Great Retirement, Lynda Braksiek , https://www.apqc.org/resources/blog/how-km-and-ai-can-save-your-organization-great-retirement , Oct 20, 2025
